९ औं हिन्द महासागर सम्मेलन २०२६: भारत हुँदै हिन्द महासागरमा पहुँचले नेपाललाई “अप्रत्यक्ष रूपमा समुद्री देश” बनाउने कुरामा जोड

मौरिसस । नेपाल इन्ष्टिच्युट फर इन्टरनेशनल कोअपरेशन एण्ड इन्गेृजमेन्टकी निर्देशक सुमित्रा कार्कीले १०–१२ अप्रिल, २०२६ मा मौरिससमा आयोजित ९ औं हिन्द महासागर सम्मेलन २०२६ मा नेपालको समुद्री पहुँचमाथि प्रकाश पार्दै यसले नेपाललाई अप्रत्यक्षरुपमा समुद्री देश बनाउने बताइन् । विषयगत सत्र–२ समुद्री कानून र शासनमा बोल्दै कार्कीले भूपरिवेष्ठित तर समुद्रमा निर्भर देशको रूपमा नेपालको अद्वितीय स्थितिलाई जोड दिइन्। उनले नेपालले भारतसँग खुला, छिद्रपूर्ण र धेरै हदसम्म अनियमित सीमा कायम राखेको बताइन्, जसले नेपाली नागरिकहरूलाई भिसा वा राहदानी बिना आवतजावत गर्न अनुमति दिन्छ।

यो सहज आवागमनले नेपाललाई भारतीय भूभाग हुँदै हिन्द महासागरमा पहुँच गर्न सक्षम बनाउँछ, जसका कारण उनले नेपाललाई “अप्रत्यक्ष रूपमा समुद्री देश” को रूपमा वर्णन गरिन्।

नेपालका लागि हिन्द महासागरको रणनीतिक तथा आर्थिक महत्त्वबारे प्रकाश पार्दै कार्कीले देश अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारका लागि समुद्री मार्गहरूमा अत्याधिक निर्भर रहेको उल्लेख गरिन्। नेपालको आयात–निर्यातको ठूलो हिस्सा भारतीय बन्दरगाहहरू, विशेष गरी कोलकाता बन्दरगाह र विशाखापट्टनम बन्दरगाहमार्फत पारवहन हुने उनले बताइन्। उनले हिन्द महासागर क्षेत्रमा स्थिरता र सहकार्य नेपालको आर्थिक सुरक्षाका लागि अत्यन्त आवश्यक रहेकोमा जोड दिइन्।

कार्कीले रणनीतिक स्वायत्तता कायम राख्ने नेपालको विदेश नीतिको अडानलाई पुनः दोहोर्याउँदै नेपाल भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धामा नतानिने र सैन्य वा रणनीतिक गठबन्धनभन्दा आर्थिक सहकार्यलाई प्राथमिकता दिने बताइन्।

उनले आफ्नो वक्तव्यका क्रममा हिन्द महासागर र इन्डो–प्यासिफिक मामिलामा ल्क्ष्क्ष्ऋभ् को बढ्दो संलग्नताबारे पनि चर्चा गरिन्। उनले NIICE नेपालको एक मात्र थिंक ट्याङ्क भएको बताइन्, जसले आफ्नो इन्डो–प्यासिफिक मामिला केन्द्रमार्फत हिन्द महासागरका विषयमा केन्द्रित अध्ययन गर्दछ। हालसम्म NIICE ले हिन्द महासागर तथा इन्डो–प्यासिफिक गतिशीलताबारे ५० भन्दा बढी छलफलहरू आयोजना गरेको छ र “नेपाल्स आउटलुक टु द इन्डो–प्यासिफिक” प्रकाशनमार्फत नीतिगत बहसमा योगदान दिएको छ।

त्यसैगरी, उनले NIICE को प्रमुख कार्यक्रम “इन्डो–प्यासिफिक फ्युचर फोरम” लाई संवादको एक महत्वपूर्ण मञ्चको रूपमा उल्लेख गरिन्। यसको पछिल्लो संस्करण “सागरलाई सागरसँग जोड्ने” विषयवस्तुमा आधारित रहेको थियो, जसले इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्र (“सागर”) लाई सगरमाथासँग प्रतीकात्मक रूपमा जोडेको थियो।

सम्मेलनको अवसरमा, निर्देशक कार्कीले मौरिससका प्रधानमन्त्री, नेपालका विदेशमन्त्री, बिमस्टेकका महासचिव तथा भारतका उच्च अधिकारीहरू लगायत विभिन्न विशिष्ट व्यक्तिहरूसँग भेटवार्ता पनि गरिन्।