एपेक शिखर सम्मेलन: ट्रम्प, सी र पुटिनद्वारा ‘शान्ति घोषणा’, तर वार्ता स्पष्ट सफलताविना नै टुङ्गियो
सेन्जेन (चीन) । विश्वका तीन प्रमुख शक्ति राष्ट्र अमेरिका, रुस र चीनका शीर्ष नेताहरूबीच आधुनिक इतिहासकै पहिलो औपचारिक त्रिपक्षीय शिखर वार्ता सम्पन्न भएको छ। ३३औँ एसिया–प्रशान्त आर्थिक सहयोग (APEC) शिखर सम्मेलनको अवसर पारेर बिहीबार चीनको दक्षिणी सहर सेन्जेनस्थित तालकिनारमा रहेको ‘काइलिन भिल्ला’ (Kylin Villa) मा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबीच करिब डेढ घण्टा लामो वार्ता भएको हो।
वार्तापछि तीनै देशले ‘शान्तितर्फ अमेरिका–रुस–चीन राष्ट्रप्रमुखहरूको घोषणापत्र’ (U.S.-Russia-China Heads of State Declaration toward Peace) शीर्षकमा चारबुँदे संयुक्त विज्ञप्ति जारी गरेका छन्।
घोषणापत्रका मुख्य चार बुँदाहरू:
आणविक जोखिम न्यूनीकरण: “आणविक युद्ध न त जित्न सकिन्छ, न त कहिल्यै लडिनु नै पर्छ” भन्ने सिद्धान्तलाई पुनः पुष्टि गर्दै तीनै राष्ट्रले आणविक जोखिम घटाउन र आणविक हतियारको प्रसार (प्रोलिफरेसन) रोक्न निरन्तर संवाद गर्ने सहमति गरेका छन्।
पेट्रोलियम आपूर्ति वृद्धि: विश्वबजारमा ऊर्जा प्रवाह स्थिर राख्न र सबै राष्ट्रहरूको हितका लागि प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थको उत्पादन तथा आपूर्ति बढाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघ सुधार: बदलिँदो विश्व परिस्थिति र चुनौतीहरूको प्रभावकारी सामना गर्न सुरक्षा परिषद्का स्थायी सदस्यका रूपमा तीनै देशले संयुक्त राष्ट्रसंघ (UN) मा सुधार गर्ने सहमति जनाएका छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय अदालतको क्षेत्राधिकारमा प्रश्न: राज्यको सहमति र सरकारी अधिकारीहरूले पाउने उन्मुक्तिको सम्मान गर्नुपर्ने उल्लेख गर्दै घोषणापत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत (ICC) र त्यस्ता अन्य निकायहरूले आफ्नो क्षेत्राधिकारको दुरुपयोग गर्न नहुने साझा धारणा अघि सारिएको छ।
नेताहरूको प्रतिक्रिया वार्ताको सुरुवातमा अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले “हामी वास्तवमै इतिहास रचिरहेका छौँ, संवादको अवसर अस्वीकार गरेर कहिल्यै शान्ति स्थापित हुँदैन” भनेका थिए। बैठकपछि उनले १० पूर्णाङ्कमा वार्तालाई १२ अंक दिँदै तीन नेताबीच अद्भुत सम्बन्ध निर्माण भएको प्रतिक्रिया दिए।
त्यस्तै, चिनियाँ राष्ट्रपति सीले प्रमुख शक्तिहरूबीचको सकारात्मक संवाद विकल्प नभई अपरिहार्य आवश्यकता भएको बताउँदै ठूला शक्तिहरू मिलेर बस्दा विश्वमा शान्ति छाउने उल्लेख गरे। रुसी राष्ट्रपति पुटिनले अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति, खाद्य सुरक्षा र ऊर्जा सुरक्षामा तीनै देशको साझा जिम्मेवारी रहेको बताए।
युक्रेन र इरान युद्धबारे घोषणापत्र मौन वार्ताका क्रममा युक्रेन युद्ध र इरान संकटबारे छलफल भए पनि संयुक्त ‘शान्ति घोषणापत्र’ मा भने यी दुई युद्धको समाधान वा युद्धविरामबारे कुनै ठोस उल्लेख गरिएको छैन। अन्तर्राष्ट्रिय मामिला विश्लेषकहरूले विश्वका तीन महाशक्ति एकै टेबलमा बस्नुलाई महत्वपूर्ण कूटनीतिक संकेत माने पनि घोषणापत्रमा ठोस कार्ययोजनाभन्दा प्रतीकात्मक प्रतिबद्धता बढी देखिएको टिप्पणी गरेका छन्। (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)




