स्पेसएक्सले शेयर बजारमा डेब्यू, एलोन मस्क बन्न सक्छन् ट्रिलियनियर

लिली जमाली (बिबिसी)

एलोन मस्कको अन्तरिक्ष कम्पनी ‘स्पेसएक्स’ (SpaceX) ले अमेरिकामा सार्वजनिक निष्कासन (IPO) मा जाने योजना खुलासा गरेको छ। यससँगै अब सर्वसाधारणले पनि स्टक मार्केटमार्फत यस कम्पनीको सेयर खरिद-बिक्री गर्न सक्नेछन्।

रकेट निर्माण र ‘स्टारलिङ्क’ मार्फत स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवा प्रदान गर्दै आएको स्पेसएक्सले मस्कको विवादित आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) फर्म ‘xAI’ को पनि स्वामित्व राख्छ। अमेरिकी शेयर बजारमा आउन लागेको यो ‘प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन’ (IPO) वाल स्ट्रिटको इतिहासमै सबैभन्दा ठूलो हुने अनुमान गरिएको छ। अर्को महिनादेखि ‘SPCX’ टिकर सिम्बोल अन्तर्गत यसको कारोबार सुरु हुन सक्छ।

मस्कको सम्पत्ति १ ट्रिलियन डलर नाघ्ने सम्भावना

कम्पनीमा रहेको बहुमत शेयर स्वामित्वका कारण यो आईपीओले अर्बपति मस्कलाई विश्वकै पहिलो ‘ट्रिलियनियर’ (१० खर्ब डलरको मालिक) बनाउन सक्छ। स्पेसएक्सको कुल बजार मूल्यांकन १.२५ ट्रिलियन डलर तोकिएको छ, जसमा मस्कको शेयरको मूल्य मात्रै ६०० अर्ब डलरभन्दा बढी हुन सक्छ। गत वर्ष मात्र मस्क ५०० अर्ब डलरको कुल सम्पत्ति हासिल गर्ने विश्वकै पहिलो व्यक्ति बनेका थिए।

वित्तीय अवस्था: आम्दानी राम्रो, तर घाटा कायमै

सार्वजनिक गरिएको फाइलिङले स्पेसएक्सको वित्तीय अवस्थाबारे विस्तृत जानकारी दिएको छ। गत वर्ष कम्पनीले १८.६ अर्ब डलर आम्दानी गरे पनि ४.९ अर्ब डलरको खुद घाटा व्यहोरेको थियो। त्यस्तै, यस वर्षको पहिलो तीन महिनामा ४.७ अर्ब डलरको व्यापार गरे पनि ४.३ अर्ब डलर घाटा देखिएको छ।

कम्पनीको सन्तुलन परीक्षण (Balance Sheet) अनुसार यससँग रकेट र अन्य उपकरण गरी १०२ अर्ब डलरको सम्पत्ति छ भने ६०.५ अर्ब डलर ऋण छ। सिट्रिन भेन्चर पार्टनर्सकी प्रबन्ध साझेदार रुथ फक्स-ब्लेडरका अनुसार, यस्ता ठूला र भविष्यमुखी परियोजनाहरू आईपीओको चरणमा पनि घाटामा हुनु स्वाभाविक हो।

कानुनी चुनौती र विवाद

स्पेसएक्सले सम्भावित कानुनी मुद्दाहरूका लागि आधा अर्ब डलरभन्दा बढी रकम खर्च हुन सक्ने संकेत गरेको छ। यसमा xAI को च्याटबोट ‘ग्रोक’ (Grok) मार्फत महिलाहरूको अश्लील ‘डीपफेक’ सामग्री सिर्जना गरिएको आरोप मुख्य छ। मस्कले अब xAI लाई भंग गरी आफ्ना सबै एआई महत्वाकांक्षाहरू स्पेसएक्स अन्तर्गत नै अगाडि बढाउने योजना बनाएका छन्। स्पेसएक्ससँग सामाजिक सञ्जाल ‘X’ (ट्विटर) को पनि स्वामित्व रहेको छ।

यसका साथै कम्पनीले पेटेन्ट उल्लंघन, संगीत प्रतिलिपि अधिकार, र डाटा उल्लंघनका मुद्दाहरू पनि सामना गरिरहेको छ।

प्रतिस्पर्धा र सहकार्य

बुधबारको फाइलिङमा स्पेसएक्सले एआई क्षेत्रको प्रतिस्पर्धी कम्पनी ‘एन्थ्रोपिक’ (Anthropic) सँग गरेको सम्झौताको विवरण पनि सार्वजनिक गरेको छ। जसअनुसार एन्थ्रोपिकले मस्कको डाटा सेन्टर प्रयोग गरेबापत प्रतिवर्ष १५ अर्ब डलर तिर्नेछ।

यो आईपीओ फाइलिङ यस्तो समयमा आएको छ, जब मस्कले हालै ‘ओपन एआई’ र त्यसका प्रमुख साम अल्टम्यानविरुद्धको कानुनी लडाइँ हारेका छन्। मस्कले ओपन एआईले आफ्नो गैर-नाफामूलक उद्देश्य छोडेको भन्दै मुद्दा हालेका थिए, जसलाई अदालतले खारेज गरिदिएको छ।

स्पेसएक्सको ‘स्टारशिप’ मेगारकेट यसै साता प्रक्षेपणको तयारीमा छ। तर, कम्पनीको कार्यस्थलमा कामदारहरूको सुरक्षालाई लिएर पनि छानबिन भइरहेको छ। साथै, मस्कको राजनीतिक झुकाव र डोनाल्ड ट्रम्पसँगको सामीप्यतालाई लिएर पनि टिकाटिप्पणी भइरहेको छ।