नयाँ आर्थिक वर्ष सुरु: १० लाखसम्म कमाउनेलाई १% मात्र कर, भ्याट प्रणालीमा ठूलो हेरफेर

काठमाडौँ । साउन १, २०८३ देखि नयाँ आर्थिक वर्ष २०८३/८४ औपचारिक रूपमा सुरु भएको छ। अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेद्वारा प्रस्तुत बजेटमा समेटिएका कर सुधारका दूरगामी व्यवस्थाहरू आजैबाट पूर्ण रूपमा कार्यान्वयनमा आएका छन्।

विशेष गरी मध्यमवर्गीय नागरिकहरूलाई ठूलो राहत दिने गरी व्यक्तिगत आयकरको सीमामा भारी छुट गरिएको छ भने डिजिटल अर्थतन्त्र र सचेत उपभोगलाई बढावा दिन मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT) प्रणालीमा व्यापक हेरफेर गरिएको छ।

समाचारको विस्तृत विवरण तल प्रस्तुत गरिएको छ:

१. व्यक्तिगत आयकर (Income Tax): एकल र दम्पतीको स्ल्याब खारेज, १० लाखसम्म १% मात्र

नयाँ व्यवस्था अनुसार विगत लामो समयदेखि कायम रहँदै आएको ‘अविवाहित’ र ‘विवाहित/दम्पती’ को फरक-फरक आयकर स्ल्याब प्रणालीलाई पूर्ण रूपमा खारेज गरिएको छ। अब सबै नागरिकका लागि एउटै एकीकृत कर प्रणाली (Unified Tax System) लागू हुनेछ।

• न्यूनतम विन्दु दोब्बर: विगतमा अविवाहितका लागि ५ लाख र दम्पतीका लागि ६ लाख रुपैयाँसम्म मात्र १% कर लाग्ने गरेकोमा, अब वार्षिक १० लाख रुपैयाँसम्मको आयमा १% मात्र सामाजिक सुरक्षा कर लाग्नेछ। (यदि करदाता सामाजिक सुरक्षा कोष (SSF) मा आबद्ध छन् भने यो १% पनि मिनाहा हुनेछ)।

• अधिकतम दरमा भारी कटौती: विगतमा ५० लाखभन्दा बढी आय हुनेहरूका लागि ३९% सम्म कर लाग्ने गरेकोमा, त्यसलाई १० प्रतिशत विन्दुले घटाएर २९% मा सीमित गरिएको छ।

नयाँ आयकर तालिका:

यसको फाइदा: उदाहरणका लागि, यदि तपाईंको वार्षिक आय १० लाख रुपैयाँ छ भने यसअघि तपाईंले रु. ३६,००० देखि ५०,००० सम्म कर तिर्नुपर्थ्यो। तर आजदेखि तपाईंले मात्र रु. १०,००० (सामाजिक सुरक्षा कोषमा भए शून्य) कर तिरे पुग्छ।

२. भ्याट (VAT) प्रणालीमा बहु-दर (Multiple Rates) को ऐतिहासिक अभ्यास

नेपालमा सधैं एकल १३% मात्र रहने गरेको भ्याट प्रणालीमा यसपटक ठूलो रणनीतिक परिवर्तन गरी बहु-दर प्रणाली लागू गरिएको छ।

• डिजिटल भुक्तानीमा तत्कालै १०% फिर्ता: बजारमा बिलिङ प्रणालीलाई पारदर्शी बनाउन उपभोक्ताले भ्याट लाग्ने वस्तु/सेवा खरिद गरी क्यूआर कोड वा मोबाइल बैंकिङमार्फत डिजिटल भुक्तानी गर्दा तिरेको भ्याट रकमको १०% तत्कालै उपभोक्ताको बैंक खातामा फिर्ता (Instant Cash-back) हुने स्वचालित व्यवस्था आजैबाट सुरु भएको छ।

• बिजुली खपतमा ५% भ्याट: घरायसी रूपमा प्रतिमहिना ५० युनिटभन्दा बढी बिजुली खपत गर्ने ग्राहकहरूलाई अब ५% भ्याट लाग्नेछ। ५० युनिटसम्म मात्र उपभोग गर्ने निम्न आय भएका परिवारहरूलाई यसमा पूर्ण छुट दिइएको छ।

• राइड-सेयरिङमा ५% भ्याट/सेवा शुल्क: पठाओ, इनड्राइभर जस्ता दैनिक प्रयोगमा आउने राइड-सेयरिङ प्लेटफर्महरूले प्रदान गर्ने सेवामा ५% कर/सेवा शुल्क लागू गरिएको छ।

• भ्याट बिल चिठ्ठा योजना: उपभोक्ताहरूलाई प्रत्येक खरिदमा बिल माग्न प्रोत्साहित गर्न सरकारले ‘भ्याट बिल चिठ्ठा योजना’ सुरु गरेको छ, जहाँ संकलन भएका बिलहरूमध्येबाट सफ्टवेयरले स्वचालित रूपमा लक्की ड्र गरी ग्राहकहरूलाई नगद पुरस्कार दिनेछ।

३. अन्य महत्त्वपूर्ण क्षेत्रमा नयाँ करको व्यवस्था

• निजी शिक्षा र स्वास्थ्यमा ‘समता शुल्क’: निजी विद्यालय वा कलेजहरूले लिने शुल्कमा ३% शिक्षा समता शुल्क (Education Equity Fee) र निजी अस्पतालहरूले लिने शुल्कमा ३% स्वास्थ्य समता शुल्क (Health Equity Fee) लागू भएको छ।

• सुनचाँदी खरिदमा शुल्क: सुन तथा चाँदीका गहना खरिद गर्दा उपभोक्ताले ०.५% सीप प्रवर्द्धन शुल्क (Skill Promotion Fee) तिर्नुपर्नेछ।

• सेयर बजारलाई राहत: सेयर बजारका व्यक्तिगत लगानीकर्ताले बुझाउने पुँजीगत लाभकर (CGT) लाई अब ‘अन्तिम कर’ (Final Tax) को रूपमा कानुनी मान्यता दिइएको छ, जसले गर्दा लगानीकर्ताले फाइल बुझाउने झन्झटबाट मुक्ति पाएका छन्।

• एकिकृत हरित कर (Green Tax): वातावरण संरक्षण र इन्धनको प्रयोग निरुत्साहित गर्न आजैदेखि एकीकृत ‘हरित कर’ लागू गरिएको छ।