नेपालमा गाँजाखेती गर्न यो ‘राइट टाइम’ हो

नेपालमा गाँजाखेती गर्न यो ‘राइट टाइम’ हो
क्या. पवन जोशी
अध्यक्ष, कम्प्लिट सप्लायर्स प्रालि
 
जहिल्यै नौलो काम गर्न रूचाउने क्याप्टेन पवन जोशीले पछिल्लो समय अर्को नयाँ काम गर्ने तयारी गरेका छन् । उनले नेपालमा पहिलो पटक व्यावसायिक रूपमा गाँजाखेती गरी औषधि उत्पादन गरेर विदेश निर्यात गर्ने आँट गरेका छन् । गाँजाजन्य उत्पादनबाट नेपालले खर्बौं रुपैयाँ आर्जन गर्न सक्ने तथ्यांकसहितको दाबी गर्ने क्या. जोशी नेपाली जनताको जीवनस्तरमा छिट्टो सुधार ल्याउन र वर्षेनि चुलिँदै गएको व्यापारघाटालाई न्यून गर्ने यो व्यवसाय एक मात्र अचुक उपाय हुन सक्ने बताउँछन् । तत्कालीन शाही नेपाल वायुसेवा निगममा १८÷१९ वर्षको जागिरे जीवनमा झण्डै १२ हजार घण्टा आकाशमा उडेका जोशीले क्यानाडा र टेक्सासबाट पाइलट शिक्षा हासिल गरेका हुन् । स्वास्थ्यले साथ दिन छोडेपछि व्यापार व्यवसायमा छिरेका उनले काठमाडौंको ज्ञानेश्वरमा ‘९९ पसल’, नक्सालमा ‘नो क्यास मोटरसाइकल’ (पैसा नै नतिरी किन्न पाइने मोटरसाइकल शोरुम) र अन्य धेरै व्यवसायको अनुभव हासिल गरिसकेका छन् । हाल उनी हाइड्रोपावरको टर्बाइन उत्पादक कम्पनीहरूको नेपालका लागि एजेन्टसमेत बनेका छन् । उनको कम्पनीले विभिन्न हाड्रोपावर प्रोजेक्टहरूलाई विभिन्न कम्पनीका टर्बाइनहरू सप्लाइ गरिसकेको छ । डब्लूकेभी कम्पनीको एजेन्ट रहेको हाइड्रो निड्स प्रालिका अध्यक्षसमेत रहेका जोशीको अर्को कम्पनी कम्प्लिट सप्लायर्सले नेपालमा पहिलोपटक अमेरिकन टेक्नोलोजीमा बैंककमा बनेको इलाइट फायरको एजेन्ट बनेर बल आकारमा इलाइट फायर विक्रीवितरण गरिरहेको छ ।
 
हाल उक्त कम्पनीले दाबा हिमालयन पियोर हेम्प ओइल, इण्डियन ग्यास कम्पनीको एजेन्ट (१ मेगावाटसम्मको टर्बाइन), क्ल्याप भल्भ (नहरहरूमा प्रयोग हुने सकेट) को एजेन्ट पनि रहेको छ । अर्को कुरा, ताइवानको इलोक्ट्रोनिक बसका लागि पनि एजेन्ट बन्ने तयारीमा सो कम्पनी रहेको छ । पछिल्लो समय क्या. जोशीले शुरुवाती लगानी झण्डै १० अर्ब रुपैयाँमा गाँजा खेती गरी त्यसबाट औषधि उत्पादन गर्ने लक्ष्य लिएर नेपालगन्जमा त्यसको प्लान्टसमेत स्थापना गरिसकेका छन् । हाल उक्त प्लान्टबाट गाँजाबाट उत्पादन गरिएको दाबा ब्राण्डमा सीबीडी तेल र हेम्प ओइल उत्पादन भइरहेको छ । सरकारबाट सहयोग पाएर ठूलो भोल्युममा यो व्यवसाय गर्ने हो भने नेपालबाट रोजगारीका लागि विदेशिने नेपाली युवाहरुको संख्या ८० प्रतिशत रोक्न सकिने उनको दाबी छ । प्रस्तुत छ, गाँजाजन्य उद्योग र गाँजाखेती गर्न अनुमतिका लागि सरकारसँग लबिङ गरिरहेका उनै क्या. पवन जोशीसँग आर्थिक पाटीले नेपालमा गाँजाबारेमा कानुनी अवस्था, व्यावसायिक गाँजा खेती र यसबाट नेपालले पाउने फाइदाबारेमा गरेको कुराकानीः
 
ठूलो लगानी गर्दै हुनुन्छ भन्ने सुनिन्छ, खासमा के हो ? कुन क्षेत्रमा लगानी गर्दै हुनुहुन्छ  ?
 
तपाईंले ठीक कुरा गर्नुभयो । हो, अहिले हामीले आयुर्वेदिक औषधि क्षेत्रमा लगानी गर्दै छौं । नेपालमा गाँजा खेतीका लागि हामीले लगानी गर्ने तयारी गरेका हौं । त्यसका लागि हामीले ‘गाँजाको खेती धनको वर्षा’ शीर्षकको एउटा किताब पनि प्रकाशित गरिसकेका छौं । साथै, व्यावसायिक गाँजा खेतीका लागि हामीले लगानीकर्ता पनि भेटिसकेका छौं । हामीले गर्ने गाँजाखेती औषधि उत्पादनका लागि मात्र हुनेछ । त्यसका लागि सरकारले वातावरण बनाइदिए हामीले चाँडै नै उद्योग र यसको खेती शुरू गर्नेछौं । साथै, हामीले उत्पादन गरेको गाँजा विदेश निर्यातका लागि मात्र हो । विश्व बजारलाई दृष्टिगत गरेर निर्यात गर्नकै लागि यस्तो योजना ल्याएका हौं । साथै, उत्पादन भएका औषधि भने डाक्टरहरूको प्रेसक्रिप्सनका आधारमा, तोकिएको मापदण्डमा रहेर स्वदेशमै पनि विक्रीवितरण गर्न सक्छौं । औषधि उत्पादनका लागि हामीले कम्पनी दर्ता गरी नेपालगन्जमा प्लान्ट पनि स्थापना गरिसकेका छौं । उक्त प्लान्टले गाँजाबाट उत्पादन गरिएका दाबा ब्राण्डमा २ प्रकार औषधि पनि उत्पादन गरेर बजारमा ल्याइसकेको छ । अब गाँजाखेतीका लागि सरकारले अनुमति दिए ग्रिनहाउस नै स्थापना गरेर तुरन्तै आगामी सिजनदेखि खेती शुरू गने लक्ष्य राखेका छौं । त्यसका लागि सरकारले हामीलाई १ लाख हेक्टर जमिन गाँजाखेतीका लागि तोकिदिनुपर्छ । शायद अनुमति पनि चाँडै नै दिन्छ भन्ने हाम्रो अपेक्षा छ । त्यसका लागि हामीले सम्बन्धित निकायसँग प्रक्रियाका बारेमा, गाँजा कहाँ, कसरी, कति क्षेत्रमा, कसरी उत्पादन गर्ने भन्नेबारेमा कुरा पनि भइरहेको छ । यसरी काम अगाडि बढाइयो भने उत्पादित गाँजाको दुरुपयोग हुने कुरा पनि भएन । 
 
 
नेपालको कानुनले गाँजालाई अवैध मानेको छ । यस्तो अवस्थामा तपाईं त अझ गाँजा खेती नै पो गर्ने कुरा गर्दै हुनुन्छ । के सरकारी अनुमति पाउँछु भन्ने लाग्छ ?
 
ठीक प्रश्न गर्नुभयो । नेपालमा कानुनले गाँजालाई अवैध मानेको छ । दुरुपयोग गर्नेलाई मात्र अवैधानिक मानेको छ । तर, औषधिका लागि, औषधिजन्य उत्पादनका लागि सरकारबाट अनुमति लिएर यसको व्यावसायिक खेती वा औषधि उत्पादन गर्न नेपालको कुनै पनि कानुनले बन्देज गरेको छैन । 
 
नेपालको अर्थतन्त्रमै झण्डै ४०/५० प्रतिशतको हाराहारीमा योगदान गर्ने यस्तो योजनाका लागि १० अर्ब, २० अर्ब रुपैयाँ ठूलो बजेट होइन, यस क्षेत्रमा त अब खर्बको हाराहारीमा लगानी गर्नुपर्छ । अब यसका लागि राज्यले सोच्नुपर्ने बेला आइसकेको छ ।
 
एउटा कुरा म के भन्छु भने, आजको दिनमा विश्वका विकसित राष्ट्रहरूले समेत धेरै अगाडिदेखि नै गाँजा खेतीका लागि कानुनी मान्यता दिइसकेका छन् । यूरोप, अमेरिका, पछिल्लो समय लण्डनले पनि गाँजाखेतीलाई प्राथमिकतामा ल्याएको छ । एशियन मुलुक मलेशिया र इण्डोनेशियामा पनि व्यावसायिक गाँजाखेतीका लागि सरकारले वैधानिकता प्रदान गरिसकेको अवस्था छ । आजको दिनमा विश्वमा जति पनि गाँजा उत्पादन भएको छ, त्यसमा सबैभन्दा बढी निर्यात गर्नेमा चीन नै रहेको छ । यो खेती लागि सिंगो एक व्यक्तिले गर्ने कुरा पनि होइन । एउटा समूह बनाएर मात्र गर्दा राम्रो हुन्छ । जस्तो अहिले सिंगो अमेरिकामा जम्मा ३ सयवटा मात्र गाँजाखेतीका फार्म रहेका छन् । यो जसले चाह्यो उसैलाई खेती गर्न दिने कुरा पनि होइन । समूहगत रुपमा कम्तिमा पनि ५÷१० हजार हेक्टर जमिन लिएर खेती गर्ने समूहलाई मात्र अनुमति दिइनु उपयुक्त हुन्छ । जस्तो अहिले क्यानाडामा युवाहरूले समूह गठन गरेर कम्तिमा ३ हजार हेक्टर जमिनमा गाँजा खेती गर्ने गरेका छन् । 
 
नेपालमा गाँजालाई अवैधानिक मानिन्छ । यस्तो अवस्थामा तपाईं कम्पनी दर्ता गरिसकेको बताउनुहुन्छ । अब गाँजाखेती गर्न पाइएन अथवा सरकारले कम्पनी नै बन्द गर भन्यो भने तपाईं के गर्नुहुन्छ ?
 
गाँजाखेती भनेको यस्तो चीज हो, जसले देशकै अर्थतन्त्रलाई धान्न सक्छ । आजको दिनमा यसलाई सही तरिकाले खेती गरेर निर्यात गर्न सक्ने हो भने हाम्रो देशले प्राप्त गर्ने कुल राजस्वमध्ये ४० प्रतिशत यसले धान्छ । मैले धेरै देशहरूले गाँजा खेतीलाई किन र कसरी वैधानिकता प्रदान गरेका छन् भनेर अध्ययन गरेरै नेपालमा यो कम्पनी स्थापना गरेको हुँ । जस्तो बैंकक, अमेरिकालगायत देशमा गाँजाखेती गर्ने व्यक्ति र क्लबहरू अझै पनि मेरो सम्पर्कमै रहेका छन् । हामीले नेपालमा उत्पादन गरेको गाँजाले बजार नपाऊला कि भन्ने चिन्ता पनि छैन । किनभने अहिले विश्वमा गाँजाको ठूलो माग छ । गाँजाको विश्व मागमध्ये ५ प्रतिशत मात्र निर्यात गर्न सके एक वर्षमै नेपालको अर्थतन्त्रमा कायापलट आउँछ । नेपालमा पनि गाँजाखेती गर्ने भनेपछि उनीहरू पनि यहाँ गाँजाखेतीका लागि लगानी गर्न तयार छन् । गाँजा भनेको यस्तो चीज हो, यसले र यसको खेतीले कुनै पनि चीजलाई बिगार्ने काम गर्दैन । 
 
तपाईंले ग्रिन हाउस स्थापना गरेर गाँजा खेती गर्ने कुरा गर्नुभयो। तर, यसरी उत्पादन गर्दाचाहिँ यसको दुरुपयोग हुँदैन भन्ने के ग्यारेन्टी ?
 
यसको खेती गर्दा दुरुपयोग हुँदै हुँदैन भनेर ग्यारेन्टी नै त गर्न सकिन्न । हामीले ग्रिन हाउस स्थापना गरेर यसको व्यावसायिक खेती गर्ने हो भने ०.५ देखि १ प्रतिशतसम्म मात्र यसको दुरुपयोग हुन सक्छ । हामीले अनुमान गरेको पनि यत्ति नै हो । हामीले यसको खेती गर्दा हाम्रो प्रोजेक्टमा जति जनाले काम गर्छन्, ती सबै व्यक्ति फार्महाउसबाट बाहिरिने बेलामा हरेक पटक चेकजाँच हुन्छ । दुरुपयोग नहोस् भनेर सरकारी र कम्पनीका मान्छे राख्न पनि सकिन्छ । अर्को कुरा, हामीले उत्पादन गर्ने गाँजा नेपालका गल्लीगल्लीमा हुर्किइरहेका खालको गाँजा पनि होइन । नेपालमा भएका गाँजा धुम्रपानका लागि मात्र हो भने हामीले उत्पादन गर्ने गाँजा धुम्रपानका लागि नभई औषधि उत्पादनका लागि मात्र हो, धुम्रपान गर्न मिल्दैन ।  हामीले उत्पादन गर्ने जति पनि औषधि हुन्छ, त्यो नेपाललाई चाहिएको जति नेपाल सरकारलाई बेच्छौं र बाँकी सबै विदेश नै निर्यात गर्छौं । आजको दिनमा विश्वलाई ठूलो परिमाण गाँजाको आवश्यकता छ । पछिल्लो समय गाँजाबाट विभिन्न फ्लेबरमा विभिन्न औषधिदेखि साबुन, कपडा, स्याम्पुलगायतका उत्पदानहरू बजारमा आएको अवस्था छ । 
 
 
अहिले तपाईंको उद्योगले कुनकुन औषधि उत्पादन गरिरहेको छ ?
 
अहिले हामीले स्थापना गरेका हिमालयन हेम्प ओयल प्रालिले दाबा ब्राण्डमा विभिन्न औषधिहरू बजारमा ल्याएको छ । हिमालयन हेम्प ओयलले दाबा ब्राण्डमा विभिन्न औषधि उत्पादन गरिरहेको छ । तर, हेम्प ओयल पनि दुई खालका हुन्छन् । रिफाइन्ड र नन रिफाइन्ड । रिफाइन्डमा विभिन्न प्रकारका फ्लेबर राखिएकाले खान सजिलो हुन्छ । अहिले विश्वमा यति ठूलो गाँजा खेती, यति ठूलो यसको माग छ कि, चीनले हेम्प वाटर, हेम्प साबुन, हेम्प स्याम्पु, क्यान्सरको औषधिलगायतका विभिन्न उतपादनहरू विश्व बजारमा ल्याइसकेको अवस्था छ । आजको दिनमा अमेरिकाले चीनसँग मात्र १६ अर्ब डलरबराबरको गाँजाजन्य उत्पादन आयात गरिरहेको तथ्यांकले देखाएको छ । भौगोलिकता र तापक्रमका हिसाबले नेपाल गाँजाखेतीका लागि एकदमै उर्बर भूमि छ । हाम्रो उच्च हिमाली क्षेत्रदेखि समतल तराई क्षेत्रसम्मै गाँजा खेती गर्न सकिने उर्बर भूमि छ । यस्तो अवस्थामा त्यत्तिकै खेर गइरहेको जमिनमा गाँजाखेती गरेर चीनको जस्तै गरी निर्यात गर्ने हो भने नेपालीको जीवनस्तर १÷२ वर्षको अन्तरालमै परिवर्तन ल्याउन सकिन्छ । 
 
तपाईंको कम्पनीका उत्पादनको लक्षित बजार कहाँ हो ?
 
तत्कालका लागि त हामीले उत्पादन गरेका औषधिहरू स्वदेशमै विक्रीवितरण गरिरहेका छौं । तर, सरकारले लचिलो कानुन बनाइदियो र ठूलो भोल्यूममा उत्पादन गर्न पायौं भने हाम्रो बजार भनेको विदेश नै हो । भोलिको दिनमा ठूलो भोल्युममा राम्रोसँगले उत्पादन गर्न पाउने हो भने विश्व बजारमा जसले राम्रो मूल्य दिन्छ उसैलाई विक्री गर्न सकिन्छ । आजको दिनमा सबैभन्दा बढी गाँजाको माग यूरोप, अमेरिका र क्यानाडामा नै छ, शायद हाम्रो बजार पनि त्यतै हुन सक्छ । हामीले नेपालको औषधि उत्पादक संस्था वा कम्पनीलाई पनि सरकारको अनुमति लिएर विक्रीवितरण गर्न जस्तो । जस्तो वैद्यखानालाई दिन सक्छौं । त्यसपछिको बजार भनेको यूरोप, अमेरिका, क्यानाडा नै हो । 
यस्तो खालको कम्पनी स्थापना भएको शायद नेपालमा पहिलो पटक नै हो । यो कम्पनी दर्ता गर्ने बेलामा कत्तिको समस्या झेल्नुपर्यो ? 
 
नेपालमा त्यो पनि अवैध मानिएको गाँजाजन्य औषधिको उत्पादक कम्पनी दर्ता गर्न गाह्रो त भई नै हाल्छ । तर, म एउटा कुरा के भन्छु भने नेपालमा गाँजाखेती गर्न पाइँदैन भनिन्छ, त्यो गलत हो । नेपालको कानुनमा गाँजाखेती गर्न पाइँदैन भनेर कहीँ पनि लेखेकै छैन । व्यावसायिक रूपमा, सरकारबाट अनुमति लिएर औषधिजन्य उत्पादनका लागि गाँजाको खेती गर्छु भन्दा कानुनले कुनै पनि हरफमा बन्देज गरेकै छैन । 
 
नेपालमा कानुनले गाँजालाई अवैध मानेको छ । दुरुपयोग गर्नेलाई मात्र अवैधानिक मानेको छ । तर, औषधिका लागि, औषधिजन्य उत्पादनका लागि सरकारबाट अनुमति लिएर यसको व्यावसायिक खेती वा औषधि उत्पादन गर्न नेपालको कुनै पनि कानुनले बन्देज गरेको छैन ।
 
यो अवस्थामा सरकारबाट कस्तो आशा गर्नुभएको छ ?
 
सरकारसँग कुनै आशा म राख्दिनँ । खासमा भन्नुपर्दा म आशामा बाँच्ने मान्छे पनि होइन । कर्म गरेर बाँच्ने मान्छे हुँ । तर पनि सरकार र नेपाली जनतालाई म के भन्न चाहन्छु भने अहिले वैदेशिक बजारमा गाँजाको एकदमै ठूलो माग छ । त्यसो भएकाले पनि नेपालमा गाँजाखेती गर्न अहिले एकदमै राइट टाइम छ । यो अवसरलाई नेपालले सदुपयोग गर्दै गाँजा खेती गर्ने हो भने यसबाटै अहिले जुन संख्यामा युवाहरू विदेशिइरहेको अवस्था छ, ती सबै युवाहरूलाई नेपालमै रोजगारी दिन र निर्यातबाट ठूलो धनराशि हासिल गर्न सक्ने अवसर छ । यसलाई कानुनी मान्यता दिएर ठूला योजनाहरू कार्यान्वयनमा ल्याउने हो भने विदेशिन बाध्य नेपाली युवाहरूलाई गाउँगाउँमा रोजगारी दिन सकिन्छ, र विदेशी डलर पनि स्वदेशमै बसीबसी आर्जन सकिन्छ । सरकारले राम्ररी सोच्ने हो भने यसबाट नेपाल र नेपालीलाई गरिबीबाट उन्मुक्ति दिन सकिने यो अचुक उपाय हुन सक्छ ।
 
यहाँले गाँजाखेती त भन्नुभयो । तपाईंले खेती गर्ने गाँजा अहिले नेपालका कान्लाकुन्लीमा उम्रिने गाँजा नै हो कि कस्तो हो ?
 
नेपालमा हुने गरेको गाँजा त हाइब्रिड टाइपको गाँजा हो । यसबाट कुनै पनि औषधि उत्पादन गर्न मिल्दैन । हामीले उत्पादन गर्ने भनेको गाँजा अर्कै खालको हो । नेपालमा भएको गाँजा त धुम्रपानका लागि मात्र हो, जुन चुरोट वा बिँडीको रूपमा पिइन्छ, नसा लाग्छ सकियो । तर हामीले उत्पादन गर्ने गाँजा अर्कै खालको हो । त्यस्तो गाँजाको बिउ पनि हामीले विदेशबाटै आयात गरेर खेती गर्नुपर्छ र त्यो  हामीले रोपेको गाँजा धुम्रपान गर्ने खालको होइन । यसरी विदेशबाट ल्याई यहाँ रोपेर, तयार गरेर यसको बोटलाई उमालेर पकाएर यसबाट रस निकालेर विदेश निर्यात गर्ने हो । अनि बाँकी रहेको लेदोबाट विभिन्न किसिमका वस्तु उत्पादन गर्न सकिन्छ । जस्तो स्याम्पु, साबुन, कपडा । नेपालमा अहिले जुन गाँजा गल्लीगल्लीमा हुर्किरहेको छ, त्यो त सिर्फ यहाँका गाँजापारखीले तान्ने नशालु गाँजा मात्र हो, यसको औषधि उत्पादन हामीले गर्दैनौं ।
 
 
यो योजनाका लागि यहाँहरूले लगानी कति गर्ने लक्ष्य राख्नुभएको छ ?
 
हामीले सरकारले अनुभति दिएको खण्डमा शुरुमा करिब १० अर्ब रुपैयाँ लगानी गर्ने योजना बनाएका छौं । तयसपछि क्रमशः बढाउँदै लाने योजना छ । नेपालको अर्थतन्त्रमै झण्डै ४०÷५० प्रतिशतको हाराहारीमा योगदान गर्ने यस्तो योजनाका लागि १० अर्ब, २० अर्ब रुपैयाँ ठूलो बजेट होइन, यस क्षेत्रमा त अब खर्बको हाराहारीमा लगानी गर्नुपर्छ । अब यसका लागि राज्यले सोच्नुपर्ने बेला आइसकेको छ । गाँजा भनेको आजको दिनमा सुन हो । मैले लेखेको किताबमा पनि गाँजालाई ‘ग्रिन गोल्ड’को उपनाम दिएको छु । आजको दिनमा गाँजा उत्पादन मात्र गर्नुपर्यो, त्यसलाई भनेको समयमा आवश्यक परेको बेला तुरून्तै नगदमा परिणत गर्न सकिन्छ, जस्तो अहिले बजारमा सुनलाई नगदको रूपमा मान्यता दिइन्छ । 
 
No comment yet. Be the first one to comment.
ताजा अपडेट
लोकप्रिय